است كه نمىتوانسته خود ، يورشيان را رهبرى كند و همراه با آنان به جنگ و پيكار رود ، از اين رو فرعون زمان خروج بايد جوان باشد و دست كم مردى توانا و سالم و سرحال ، و اين‌ها با موميايى « سيتى » دوم كه در موزهء قاهره نگهدارى مىشود ، هماهنگ نيست و مرگ ناگهانى و زود هنگام از راه غرق شدن ، براى او پذيرفتنىتر و قانع‌كننده‌تر مىنمايد . « 1 » 2 . كسانى نيز گفته‌اند : خروج اسرائيليان از مصر پس از روزگار سلسلهء نوزدهم بوده است . « 2 » 3 . گروهى نيز بر اين‌اند كه اين رويداد پس از روزگار رامسس سوم « 3 » بوده است . البته اينان به دو خروج باور دارند : يكى در پايان فرمانروايى « تحوتمس » سوم و ديگرى پس از روزگار رامسس سوم . پيداست كه اين ديدگاه نمىتواند درست باشد ، با اين همه نمىتوان گفت در آن چهار سده‌اى كه از روزگار يوسف تا روزگار موسى ، اسرائيليان در مصر مىزيسته‌اند ، به هنگام و هنگامه‌هاى ناتوانى و آشوب در مصر ، كسانى از آنان ، از مصر كوچ نكرده‌اند يا نگريخته‌اند ، به ويژه اين كه آنان بيشتر اوقات در وادى طميلات در شرق دلتا يا در پيرامون آبادىهاى زراعى ، به گونهء گروه‌هايى از چوپانان و كوچ‌زيان مىزيسته‌اند . 7 . سكوت اسناد مصرى دربارهء داستان بنى اسرائيل شگفتا كه اسناد مصرى يكسره دربارهء داستان اسرائيليان خاموش‌اند و در آن همه اسناد و آثار به دست آمده از مصر كهن ، در اين باره هيچ نيامده است ، جز اين يك عبارت در « لوح اسرائيل » كه « و اسرائيل ويران شد و از ريشه درآمد » و از اينجاست كه برخى از پژوهشگران ، داستان اسرائيليان را يكسره به ديدهء ترديد نگريسته‌اند . براى نمونه « گاردنر » بر اين است كه تا به دست آمدن آثار و اسنادى روشنگر و ديگرگون ، و نه از اين دست كه اينك در دسترس داريم ، بايد داستان اسرائيليان را اسطوره و افسانه شمرد ، درست همانند اسطورهء آفرينش كه در تورات آمده است ، « 4 » و آنها را از همين ديد اسطوره‌اى تفسير و گزارش كرد . البته گاردنر خود

--> ( 1 ) . احمد عبد الحميد يوسف ، همان ، 139 - 147 ؛ نيز : Elliot Smith , Royal Mummies , Cairo , 1921 , p . 69 . ( 2 ) . W . O . E . Oesterley , Egypt and Israel , in the Legacy of Egypt , Oxford , 1947 , p . 223 . ( 3 ) . H . R . Hall , The Ancient History of The Near East , London , 1963 , p . 408 . ( 4 ) . بنگريد به : سفر پيدايش ، 1 : 1 - 31 ، 2 : 1 - 25 ؛ محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 3 / 336 - 340 .